اخباريان بودند يعنى به كار بردن قواعد اصولى را براى استنباط احكام ، زيان‌بخش مىدانستند . اساسا نهضت اخباريان را نمىتوان سبب پيدايش اين تأليفات دانست . علل پيدايش اين نوشته‌ها امور ديگرى بود كه شايد مهم‌ّتر از همه ، دست يافتن به منابعى است كه نويسندگان كتاب‌هاى اربعه از وجود آنها بىخبر بودند . تنها تأثير اين نهضت اين بود كه زمينه را براى به‌وجود آوردن اين تأليفات مساعد ساخت . « 1 » در هر حال ، علّت هرچه باشد ، تأليف اين كتاب‌ها از بزرگ‌ترين خدمت‌هايى بود كه به عالم استنباط فقه شيعه انجام گرفت . در پاره‌اى از موارد كه دانشمندان شيعه به علّت فقد نصوص در استنباط احكام فقهى يا اصولى ( اصول فقه ) دچار محذور مىشدند به بركت تأليف اين جوامع ، محذور استنباط به كلّى بر طرف شد . مثلا در باب حجيّت استصحاب و يا بعض اصول ديگر در گذشته دانشمندان شيعه به پيروى از اهل سنّت از وجوه عقلى اعتبارى استفاده مىكردند كه طبيعى است اين وجوه نمىتوانست در خاطر اهل تحقيق ، ايجاد سكونت كند . پس از نوشتن اين كتاب‌ها در اين گونه موارد از روايات معتبره‌اى كه در اين كتاب‌ها روايت شده است استفاده كردند كه گذشته از اينكه موجب اطمينان خاطر محقّقان گرديد ، بهتر توانست روشنگر خصوصيات و جوانب امر باشد . در اين دوره ، با برخورد شديدى كه ميان اخباريان و اصوليان وجود داشت كتاب‌هاى مهمى در علم اصول نوشته شد كه نام برخى از آنها در ذيل ذكر مىگردد : 1 - غاية المأمول فى شرح زبدة الاصول ، نوشتهء جواد بن سعد اللّه بن جواد كاظمى ، معروف به فاضل جواد ( متوفّى اواسط قرن 11 ه ق ) . 2 - حاشيه معالم ، نوشتهء سيّد حسين بن ميرزا رفيع الدين آملى اصفهانى ، معروف به سلطان العلماء ( متوفّى به سال 1064 ه ق ) . 3 - حاشيهء زبدة الاصول ، نوشتهء دانشمند سابق الذكر . 4 - وافيه ، نوشتهء مولى عبد اللّه بن محمد تونى ، معروف به فاضل تونى ( متوفّى به سال 1071 ه ق ) . 5 - شرح زبدة الاصول شيخ بهائى ، نوشتهء مولى محمد صالح بن مولى احمد سروى ،

--> ( 1 ) - در اين باره به كتاب المعالم الجديدة نوشتهء دانشمند محقّق ، سيّد محمد باقر صدر ، ص 83 مراجعه شود .